NMF Groningen Samen voor een mooi en duurzaam Groningen.
Menu
Tour du Boer – Dag 1

Tour du Boer – Dag 1

Hunebedden en brinkdorpen

Mijn eerste etappe begint langs hunebedden en door brinkdorpen. Na een stukje Westerkwartiers coulissenlandschap ga ik linksom het Leekstermeer en rijd ik via Lettelbert langs de Drie Polders, waar een 2000 hectare groot waterbergingsgebied komt. Bij Enumatil moet ik zijn voor mijn eerste adres.

Groninger Blaarkoppenboer
‘Als ik ga snakken moet je het zeggen!’ Arjen Boer vertelt met passie over zijn biologisch melkveebedrijf Ande Niedijk, met Blaarkoppen voor zowel melk als vlees. Gert-Jan Stoeten, voorman van Collectief West is ook aangeschoven en amuseert zich over de terloopse opmerking. Gert-Jan heeft ook Blaarkoppen, dus ze zijn collega’s. Het collectief is de organisatie die in West Groningen het agrarisch natuurbeheer regelt voor 400 boeren.

Het gezelschap is compleet met Margot Faber. Ze is een nieuwe beleidsmedewerker landbouw van de Provincie Groningen en wilde graag bij een paar adressen aanschuiven. We zitten prachtig in de voortuin. Niet geheel onhandig, want zo kan Arjan een oogje in het zeil houden op de twee nieuwe kalfjes die verderop afgelopen nacht geboren zijn. Margriet Knol, vrouw van Arjen, komt aanlopen met koffie en koek. Ze vertelt verwonderd hoe Arjen kon horen of de koe een persloei of een begroetingsloei liet horen voor het kalf.

Arjen Boer legt uit hoe het is om boer te zijn in Nederland en switcht moeiteloos tussen de praktijk op zijn bedrijf, zijn bespiegelingen op de regelgeving vanuit EU en beslissingen van de staatssecretaris of juist het gebrek daaraan. Beide mannen komen met zoveel informatie dat ik er voor deze blog even een paar dingen uit gepikt heb.

Schaalvergroting en groeipijn

Arjen vindt dat schaalvergroting onvermijdelijk is. Hijzelf heeft zijn hele carrière te maken gehad met het melkquotum, de beperkende factor voor de grootte van melkveehouderijen. Dat systeem werd afgeschaft op 1 april 2015. Mooi, dachten veel boeren toen, dan kan ik flink groeien! Een misvatting. De EU greep in, en zei tegen Nederland: Hoe je het doet weet ik niet, maar de mestproductie is veel te hoog geworden en moet weer teruggeschroefd. De EU had nog een stok om mee te slaan. Nederland heeft namelijk een uitzondering ten opzichte van veel andere landen in de EU en mogen meer mest produceren. Dit heet de derogatie. Meer mest betekende het einde van deze uitzondering en dan zouden veel boeren in grote problemen komen.

Staatssecretaris van Dam sleutelde een plan in elkaar, samen met een reeks van fosfaatreductiemaatregelen. Voor Arjen Boer heeft dit gevolgen. Zijn bedrijf was de afgelopen jaren ook gegroeid. Met de ingreep van de EU zal hij een paar koeien naar de slacht moeten brengen. Vervelend, ook omdat hij net had geïnvesteerd. Wrang zelfs, omdat hij met zijn biologische bedrijf niet onderdeel van het probleem was.

Toekomstige groeimogelijkheden

En voor de toekomst? Nu is de regelgeving nog onduidelijk. Maar de beperkende factor voor een boer zal binnenkort het fosfaatrechtensysteem zijn. Fosfaat zit in mest, en de rechten zullen verhandelbaar worden. Voor boeren dus enorm belangrijk. Gert-Jan is sceptisch over wat de komst van fosfaatrechten zal betekenen voor de toekomst van de landbouw in Nederland. Het lijkt nu vooral schaalvergroting te stimuleren.

Natuurinclusieve landbouw

Ik vraag Arjen Boer naar natuurinclusieve landbouw. Ze hebben altijd ingezet op grondgebondenheid en hebben ruim voldoende grond om hun eigen geproduceerde mest kwijt te kunnen raken. Ook het voer produceren ze grotendeels zelf. De bodem is hier voornamelijk klei op veen en daarom kunnen ze alleen maar gras verbouwen, om ook de oxidatie van de onderliggende veenlaag tegen te gaan. Door het verteren van deze veenlagen kan de bodem inklinken en komt dan veel Co2 vrij.

Flexibel peilbeheer

Arjen Boer zou graag met het waterschap meer doen aan flexibel peilbeheer, zodat ze met natte zomers het peil naar beneden kunnen doen en droge periodes omhoog. Helaas is het waterschap op dit moment een te logge organisatie om op de hectare te kunnen opereren.

Het land van Arjen Boer was eerder toegewezen voor agrarisch natuurbeheer, maar dat werd stopgezet door de provincie door te weinig resultaten met weidevogels. Arjen Boer vindt dit jammer, maar denkt ook dat er gebieden vlakbij zijn die veel slimmer kunnen worden ingericht voor weidevogels. Zijn weilanden zijn wel zeer kruidenrijk, en de paardenbloemen die er staan halen spoorelementen uit diepere lagen dan Engels Raaigras; spoorelementen die voor de koe essentieel zijn.

Op grond van het Drents Landschap weidt hij ook extensief. Ook heeft hij een ‘potstalsysteem’ waarmee hij vaste mest kan uitrijden op zijn land. Een feest voor het bodemleven! Arjen Boer benadrukt wel graag hoe de verhouding volgens hem ligt: hij ziet natuur als bijproduct van normale agrarische productie. Hij kijkt uit naar de ideeën van FrieslandCampina om boeren te belonen voor natuurinclusiviteit. Het zou echt impact hebben, als boeren worden gestimuleerd met hun natuurinclusieve maatregelen. Zo’n 80% van de melkveehouderijen is bij FrielandCampina aangesloten.

EU-beleid te slap

Beide mannen vinden de vergroening zoals die op dit moment wordt gevraagd vanuit het EU-beleid veel te slap. Gert-Jan kan zich goed voorstellen dat de belastingbetaler daar vragen over heeft. Boeren krijgen een premie per hectare, maar wat doen ze hiervoor in maatschappelijke zin?

Agrarisch natuurbeheer

Agrarisch natuurbeheer is de laatste jaren behoorlijk getransformeerd. En dat was ook nodig. Uit onderzoek bleek agrarisch natuurbeheer duur en ineffectief. Het huidige agrarisch natuurbeheer met de collectieven is volgens Gert-Jan Stoeten meer op gebiedsniveau ontwikkeld, intensiever en beter doordacht. De collectieven kijken ook verder dan hun verplichtingen. Weidevogelmonitoring wordt door collectief West intensief ingezet om doelen te bereiken. Voor de uitrol van natuurinclusieve landbouw zouden ze ook een rol kunnen spelen.

De kloof tussen boer en inwoner

Sociaal gezien vinden de mannen ook dat boeren nog wat te veel onder elkaar zijn. Boeren konden altijd hun gang gaan. Nu dat minder is, zou het slim zijn als boeren meer toenadering zoeken naar inwoners en consumenten. Inwoners hebben op hun beurt weinig kennis van huidige agrarische productie beseffen nog te weinig wat er allemaal komt kijken bij een boerenbedrijf. Dat inzicht zou kunnen helpen bij meer bewust koopgedrag, maar wellicht ook meer begrip voor agrarische activiteit die vaker weerstand oproept, zoals veel mest injecteren en grote trekkers op kleine landweggetjes.

We fietsen even naar een stuk land waar ook net een kalf geboren is. De moeder loeit ons wat zenuwachtig toe. Het is een klein perceel. Arjan Boer vindt dit mooi en houdt hier graag de landschapsstructuur en kleinschaligheid in stand. We nemen afscheid en ik bedank Arjen Boer hartelijk voor zijn tijd en verhaal.

Weidevogelsucces en vogelende boeren

Gert-Jan en ik fietsen door het landschap ten zuiden van Zuidhorn en hij vertelt over het weidevogelsucces wat ze hier boeken. Hij kent alle boeren hier goed en er zitten een paar fanatieke vogelaars bij die met gezond gevoel voor competitie het net iets leuker vinden als ze meer weidevogels op het land hebben dan de buurman. Ik word hierin bevestigt als we het erf opdraaien van een buurman van Gert-Jan, Sierd Posthumus. In de voortuin staat een grote telescoop kijker op het land gericht. We schudden hem de hand en we worden direct overhoord over het aantal ooievaars waar we voorbij waren gefietst.

Regulier bedrijf, met effectief weidevogelbeheer

Ook hier weer is het ontvangst hartelijk en Kris, de zoon van Sierd die ook in de maatschap zit, schuift aan. Sierd is ook bestuurslid bij Collectief West en Kris is lid van de jongerenraad van FrieslandCampina. Ook deze mannen zijn weer heel bewust bezig met de context van hun bedrijfsvoering en onderwerpen als natuurinclusieve landbouw. Ze zijn fanatiek bezig met weidevogels, en werken niet biologisch. Sierd vindt het verschil tussen hun bedrijfsvoering en een biologische niet zo groot. Ze gebruiken weinig kunstmest en kunnen de stap ook niet makkelijk maken. Gert-Jan Stoeten prijst dit bedrijf als regulier bedrijf met effectief weidevogelbeheer en brede kijk op duurzaamheid. Ze hebben weidevogels echt teruggehaald naar dit gebied en beheren een mooie plasdras plek. Ze kijken verder dan agrarisch natuurbeheer. Ook hier is de opvatting dat grootschaligheid niet per definitie slecht is en zelfs natuurinclusieve landbouw kan ondersteunen. De grote ligboxstallen zijn soms zelfs geweldig voor de koeien, volgens Kris. Zelf zijn ze ook gegroeid van 80 naar 120 koeien. Het bedrijf is er alleen maar duurzamer op geworden. Toch is dit niet van groot belang. Als ze een mooi bedrijf kunnen runnen met 80 koeien, dan zouden ze daar zeker voor gaan.

“Grondgebondenheid wordt te veel opgehemeld”

Grondgebondenheid wordt ook te veel opgehemeld vinden ze. Het is niet per definitie beter als mest op eigen land kan worden gebruikt of op het land van een buurman die akkerbouwer is.

Natuurinclusief

De term natuurinclusieve landbouw ligt ook hier weer direct op de slachtbank. Wanneer is een maatregel natuurinclusief? Nu is dit nog volledig onduidelijk. Kris zit wel bij FrieslandCampina, maar weet nog niet hoe het puntensysteem van FrieslandCampina eruit komt te zien. Hij vermoedt dat dit nog niet een grote impact op de melkprijs zal hebben.

Kris adviseert direct om vooral te focussen op de reguliere landbouwer. Daar valt de meeste winst te halen. Boeren kunnen op meerdere manieren gestimuleerd worden.

De toekomst van de melkexport

Ik vraag naar de toekomst van de melkexport. Nu gaat ongeveer tweederde van de hoeveelheid melk over de grens. Is dat houdbaar voor de toekomst? Kris vindt van wel, en het is ook niet te stoppen, boeren in Nederland hebben te veel geïnvesteerd. Hij denkt dat het belangrijk is dat je je op die internationale markt moet blijven onderscheiden. Nederlandse melk is altijd van hoge kwaliteit geweest en bijvoorbeeld weidemelk of natuurinclusieve productie zou dat unique selling point kunnen zijn.

Consumentengedrag steekt

Gezien het feit dat de meeste melk over de grens gaat is de impact van de Nederlandse consument beperkt. Toch steekt het de drie mannen dat burgers enerzijds vooral voor de goedkope producten gaan en anderzijds zich kritisch uitlaten over dierenwelzijn en grote trekkers in het landschap. Veel, vaak technische, aspecten van hun bedrijfsvoering kent die burger minder goed en dat maakt het inleven in de boer moeilijk. Het zou helpen als ze zich meer zou verdiepen in de bedrijfsvoering van de boer.

Het opleggen van regels aan de boer, maar dit niet doorrekenen aan de consument, is ook niet wenselijk. Wat dat betreft zouden de overheid, de retail en de consument samen moeten oplopen in het verduurzamen.

Sierd vertelt dat zijn vader ook al met vogels bezig was en speciale vogelhoekjes creëerde. Sierd is aangestoken met het virus en hoopte ook zijn zoon te infecteren. Kris is geen vogelliefhebber, maar vindt het wel belangrijk dus hij zal het zeker voortzetten.

Kleine windmolens

Er volgt nog een geanimeerd gesprek over landbouw in internationale context, de ontwikkeling van intensieve landbouw en de impact van reguliere landbouw op het milieu. Ook de sociale impact op het leven van de boer komt voorbij. We lopen nog even naar de windmolens van de Groningse start-up EAZ Wind. Mooie kleine molens, die er voor zorgen dat ze energieneutraal kunnen werken. Ook hier bedank ik weer voor de hartelijke ontvangst, waarna Gert-Jan en ik vertrekken naar zijn bedrijf iets verderop richting Zuidhorn.

Gert-Jan Stoeten

Gert-Jan is nog maar een paar jaren parttime extensieve boer met ongeveer 60 koeien van verschillende soorten sobere vleesveerassen. Hij laat ze lopen op 80 hectare land, op meerdere plekken in Groningen op pachtgrond van natuurbeherende instanties zoals het Groninger Landschap en Natuurmonumenten. Dichterbij huis, maar ook aan de rand van de stad bij Kardinge waar hij ook het vlees verkoopt aan buurtbewoners. Het is nagenoeg onmogelijk om te beginnen als reguliere boer, en op deze manier hoeft hij niet enorm te investeren. Hij heeft al wel een mooie open stal neergezet, fraai bekleed met zwarte planken. Hij zit in overschakeling naar biologisch. In tegenstelling tot bijna alle boeren staat zijn landbouw ten dienste van de natuur. Door de eerder genoemde fosfaatreducerende maatregelen heeft ook Gert-Jan zijn veestapel moeten inkrimpen.

Hij merkte dat het in zijn dialoog met andere boeren helpt dat hij zelf ook boer is. Hij is daardoor meer in staat het groepsgevoel bij boeren te mobiliseren. Ook met Gert-Jan praat ik nog lang door, ook over de toekomst van de collectieven, maar moet wel afscheid nemen voor mijn tocht naar het Hogeland.

Camping Hogeland
Ik had de hele dag prachtig weer, en kom ‘s avonds voldaan aan op de camping in Vierhuizen. Ik zet de tent op, kook mijn potje en praat met een andere eenzame fietser, Matthijs uit Groningen. Ik vertel over mijn tour en we raken aan de praat. In zijn leven is niet veel ruimte voor uitgebreid koken en de herkomst van zijn voedsel. Mijn initiatief fascineert hem wel, en door zijn belangstelling vergeet ik bijna wat ik nog moest doen: een blog schrijven! Ik geniet na van de hartelijkheid en stop vermoeid met schrijven in de wetenschap dat ik nog maar een fractie heb gedeeld van de besproken onderwerpen.

Lees hier mijn blog over dag 2. 

Schrijf u in voor onze nieuwsbrief en ontvang het laatste natuur- & milieunieuws in uw mailbox:
Inschrijven
Volg ons via social media  
 
Wij worden gesteund door:
Nationale Postcode Loterij
CBF